MMEGI WA SEIPONE
GAMARISHANE: “Magagešo, a re lebogeng bao ba bilego le ponelopele ya gore go be sekolo mo lefelong le. Sekolo se sa Bopedi Bapedi Technical High ke sa moswananoši seo se ipolelelago seo se lego sona. Noka e nngwe le e nngwe e thoma thabeng fao go nago le mothopo fao meetse a theogelago tlase go tla go fepa ditoro tša rena. Ke bona sekolo se bjalo ka noka yeo e fepago mašabašaba. Ba bangwe ba rena re tlile fa, ra nwa mme ra tšama re di bona,” gwa realo Profesa Mashupye Kgaphola nakong ya ge a ala polelokgolo moletlong wa go keteka ge sekolo sa Bopedi Bapedi Technical se keteka go fetša leeto la mengwaga e masomešupa ka Labohlano la 09 Diphalane (Oktoboro) 2026.
“Le kwele fa Mdi Lentsoane a re ka 1979 ke ile ka fiwa sefoka sa go ba morutwana yo mokaonekaone wa saense mo sekolong se. Mpho yeo sekolo se ilego sa nnea yona moletlong woo e bile puku ya saense ya ‘Enzyme Kinetics’. Nakong yeo ke be ke sa tsebe gore na ‘Enzyme Kinetics’ e bolela ka eng. Ka 1991, ka morago ga go phetha dithuto tša bongaka (PhD) ka Bio-organic Chemistry yunibesithing ya Leeds, ke ile ka fiwa monyetla wa go ya go dira dithuto tša ka morago ga bongaka kua Amerika. Go be go se bonolo go humana monyetla wo eupša seo se nthušitšego ke gore magareng ga dithuto tša ka, ke be ke dirile Enzyme Kinetics fao, magareng ga tše dingwe, ke thušitšwego ke puku yeo ke e filwego ke sekolo se bjalo ka mpho. Ye e bile mpho yeo e mphilego bokamoso.
“Lena barutwana ba sekolo se, le na le mahlatse kudu ka gore le sekolong seo se abago dithuto tšeo lefase le di nyakago. Lefase le nyaka bašomi bao ba kgonago go sekaseka mathata le go tla ka ditharollo tša maleba. Lefase le nyaka bašomi bao ba kgonago go thoma goba go hlola dilo tše diswa. Lefase le nyaka bašomi bao ba kgonago go tla ka mekgwa e meswa ya go dira dilo goba go kaonafatša mekgwa yeo e lego gona ya go dira dilo. Lefase ga le nyake feela batho bao ba kwešišago saense le theknolotši eupša le nyaka batho bao ba kgonago go diriša tsebo ya saense le theknotši go tšweletša dilo goba ditirelo goba go rarolla mathata ao setšhaba se lebanego nawo makaleng a go fapana a bophelo. Bokgoni bjo bobjalo ke bjoo dithuto tša saense le theknolotši le tša botekgeniki di nepilego go tlabakelo barutwana ka tšona ka bjona … batho ba go kgona go tšweletša dilo,” Kgaphola a realo.
Profesa Kgaphola o re Afrika Borwa, ge e bapetšwa le badirišani nayo ba BRICS le ba bangwe, e šaletše morago. O re lefase le nyaka bašomi bao ba kgonago go dira dilo ka diatla … bašomi bao, bakeng sa go nyakana le mešomo, ba kgonago go itlholela mešomo le go hlolela ba bangwe mešomo. O re mengwageng ya bo2010, ka go lemoga diphetogo tšeo di tlišwago ke theknolotši lefaseng, naga ya Tšhaena e ile ya fetola diyunibesithi tša yona tše 600 gore e be Dikholetšhe tša Ditekgeniki (Technical Colleges). Ka nako yeo, Afrika Borwa yona e be e lebile lehlakoreng la go fapana fao e bego e katana le go fetola tšeo di bego di bitšwa Ditheknikhoni gore e be diyunibesithi. Tšhaena e ile ya fediša mangwalo a ditikrii a 12 000 mme legatong la wona ya tsenya mananeo ao a bego a nyaka tirišo ya ‘Mahlale a Maitirelo’ (AI). Ka mananeo a yona a thuto, lehono Tšhaena ke ketapele lefaseng ka Mahlale a Maitirelo le mahlale a mangwe mola baithuti ba Afrika Borwa bona ba hloka mešomo. “Lena barutwana ba sekolo se, gokarang monyetla wo wa go latela dithuto tša botekgeniki ka matsogo a mabedi gore o se ke wa le phonyokga. Bjalo ka naga, Maaforikaborwa re lahletše toulo … re itlhobogile. Re lahlile boikarabelo bja rena godimo ga bana. Badiša ba dikgoro tša metse ya rena ba tšhabetše dikgoro mme ba dumeletše diphiri go iphepa ka setšhaba. Ke rata go leboga dihlogo tša sekolo tšeo di fetotšego sekolo se gore e be sa botekgeniki. A re tsogeng borokong bjalo ka setšhaba! Ge o hlahla batho lehono, o hlahla batho bao ka moso ba tlilego go go hlahla. Ka gona, ge re hlahla bana ba rena, okare re ka ba hlahla ka thuto yeo e tla ba kgontšhago go dira dilo gore ba kgone go dira dilo … ba kgone go hlola esego go nyakana le mešomo,” Kgaphola a ruma ka go realo.
