MMEGI WA SEIPONE
MANKWENG: “Taba ya go amogelwa bjalo ka Lefelo la Lefase la Bohwa, ga se tiragalo ya letšatši le tee eupša leeto la mengwagangwaga. Taba ye e thoma pele ka go amogelwa ga lefelo bjalo ka Lefelo la Bosetšhaba bja Bohwa ke Khansele ya Bosetšhaba ya Bohwa . Khansele ya Bosetšhaba ya Bohwa ya Afrika Borwa ke yona e tlago dira kgopelo go Setheo sa Ditšhabakopano sa Thuto, Saense le Setšo (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization goba UNESCO) ka ge Kgopelo e bjalo e dirwa ke dinaga. Katlego ya kgopelo e laolwa ke mabaka ao a tsweleditšwego go thekga kgopelo yeo,” gwa realo Ngk. Bronwen Egan, yo e lego moloti wa dilo tša kgale (curator) wa Yunibesithi ya Limpopo.
“Fela dithaba tša Makgabeng di na le mabaka a mantši a go kwagala a go dira gore e be Lefelo la Lefase la Bohwa. Go na le diswantšho tša go thalwa maswikeng tša go feta 700 dithabeng tša Makgabeng. Go na le diphoofolo tša mehutahuta tšeo di humanwago fao dithabeng tšeo. Gape go na le mehutahuta ya dimela dithabeng tša Makgabeng tšeo tše dingwe tša tšona di sa humanwego felo lefaseng ka bophara ka ntle le dithabeng tša Makgabeng. Gape go na le sehlopha se segolo sa ‘bagwera ba Makgabeng’ seo se yago go thekga kgopelo ye go tšwa makaleng a go fapana a bophelo,” Egan a realo ge a tšwela pele.
Ge a bolela ka kgopelo ya bona, yo mongwe wa baetapele ba Makgabeng yo e lego rahistori le mmoloki wa bohwa, Ngk. Tlou Setumu, o re: “Mo lebakeng le, Limpopo le na le mafelo a mabedi ao a amogetšwego bjalo ka Mafelo a Lefase a Bohwa – Mapungubwe le Makapanstad Valley. Leeto la dikhilomethara tše sekete, le thoma ka kgato ya mathomo. Rena re ya go kgorometša kgopelo ye go fihla fao re tlago fihla mme fao re fihlago, re holofela gore ba bangwe ba tla tšeya phatiana ye ya lebelo ba tšwela pele ka leeto. Yunibesithi ya Limpopo ke setheo sa thuto ya godimo seo se lego gona kgauswi le Lefelo la Bohwa la Dithaba tša Makgabeng. Ka lebaka leo, lebati la mathomo leo re yago go kokota go lona go humana thekgo ya kgopelo ya rena, ke la yona yunibesithi ye”.
Go na le dikholego tše dintši tša go amogelwa ga lefelo bjalo ka Lefelo la Lefase la Bohwa. Tšona di akaretša taba ya gore maemo a mabjalo a hlola temogo ya boditšhabatšhaba le go goka baeti lefase ka bophara go tla go iponela lefelo le ka noši. Boeti bo tla hlola dikgoba tša mešomo go batho ba tikologo. Lefelo le lebjalo le tla goka thekgo ya ditšhelete ya go le lota le go le hlokomela. Lefelo le lebjalo le hlola kgahlego go bafatišiši bao ba tla dirago diphatišišo ka lefelo leo gore le kgone go lotwa le go šireletšwa. Gape go amogelwa ga lefelo le lebjalo go tliša lethabo le boikgantšho go badudi ba tikologo e bjalo.
