⚠ Visit the COVID-19 Corona Virus South African Resource Portal here: www.sacoronavirus.co.za

TWATŠI YA KHORONA E KA RE BAKELA KGATELELO YA MONAGANO

Twatši ya khorona ke lebakakgolo la gore mesepelo ka moka e iletšwe (lockdown). Re gapeletšega go dula magaeng le ba malapa a rena.

TWATŠI YA KHORONA E KA RE BAKELA KGATELELO YA MONAGANO

Ba bangwe ba thoma go ba batšwasehlabelo ba ditlaišo tša ka malapeng. Tlaišo ya bana le basadi ke ye nngwe ya ditlhobaboroko mo Aforika Borwa.

Gopolang Manchidi, yo a ithutetšego tša monagono (Psychology) yunibesithing ya Venda o re letšhogo le ditlaišo di ka golela godimo nakong ye ya leuba la twatši ya khorona.

“Twatši ya khorona e tlišitše letšhogo lefaseng ka bophara. Batho ba lahlegelwa ke maphelo mme seo se tsoša letšhogo go batho. Setšhaba se laetšwe go dula ka magaeng mme ba bangwe ba ka itemogela ditlaišo ka malapeng. Tše ka moka di hlola kgatelelo ya monagano (stress). Ge o sa hwetše thušo ka pelanyana, o ikhwetša ka gare ga kgatelelophetelela (depression). Sa go hlobaetša ka kgatelelo ya monagano ke gore batšwasehlabelo ka nako ba ba le manganga a go dumela gore ke balwetši bao ba nyakago thuš. A re hlokomeleng le go nyakela batšwasehlabelo thušo,” gwa realo Manchidi.

Ramatladi Mphahlele, yo le yena e lego setsebi sa monagano (Psychologist) mme a šoma sepetlele sa Zebediela, o re ge monagano o thoma go itemogela maemo a go hlobaetša, mmele o tšweletša homone ya ‘adrenaline’ yeo e dirago gore mmele o ngangege ka letšhogo le gore monagano o thome go nagana ka lebelo e le ge o leka go ikarabela go maemo ao. Se se dira gore ka nako re tšee diphetho tša go fošagala. O re seo se ka hlola kgatelelo le go fihla go kgatelelophetelela tša monagano go ya le ka maemo.

“Ge o le ka tlase ga kgatelelo ya monagano, tharollo ke gore o hlahle le go tlwaetša monagano wa gago go nagana ka tsela ya maleba, go bona ditsebi tša menagano go akaretšwa le badirelaleago (social workers). Ge motho a itemogela kgatelelo nako e telele ntle le kaonafalo, ka morago ga dibeke tše pedi o itemogela kgatelelophetelelo” a realo Mphahlele.

Mphahlele o re dika di ya le ka go fapana ga batho. “O thoma go inyaka o nnoši, o befelwa ka pela, o ba le dipalobalo, o opša ke hlogo kgafetšakgafetša, o fela pelo, o ipona o hloka mohola, mogodu o šila ka boima, o ba le kudumela kgafetšakgafetša. Ka nako o ba le tšhomišompe ya mašeleng, diokobatši le dinotagi. Ge o sa hwetše thušo ka morago ga dibeke tše pedi, e fetogela go kgatelelophetelelo. O ba le dika tša tlaleletšo: o robala kudu goba go hloka boroko, go ja kudu goba go lahlegelwa ke tumo ya dijo, go nona goba go ota. Sa go nola mooko ke gore o tlelwa ke kgopolo ya go itšeela bophelo kgafetšakgafetša’’.