⚠ Visit the COVID-19 Corona Virus South African Resource Portal here: www.sacoronavirus.co.za

A RE KAHLENG, BAKGALABJE!

Ka segagešo ge ba re ‘kahle’, ba ra gore emanyana…fodiša matswalo…thekga ditho…enwa meetse o potle. Ge o ekwa bakgalabje ba re ‘kahle’, o tsebe gore o thomile go ba lapiša… o lla kudu – o sellallane. Ge ba re ‘kahle’ ba ra gore o gate diporiki…tlogela go lla le go ngongorega…tlogela go feteletša dilo kudu…tlogela go hlwa o belaela o sa fetše.

A RE KAHLENG, BAKGALABJE!

Tše dingwe tša dilo tšeo di ileditšwego go ya ka Maemo a Masetlapelo ao a goeleditšwego mo Aforika Borwa, ke bjala le motsoko. Godimo ga dilo ka moka tšeo di ileditšwego, ga go na tšeo di tsošitšego lešata go swana le tše pedi tše – bjala le motsoko. Potšišo ke gore ke ka lebaka la eng tše pedi tše di tsošitše lešata le lekaa. A re tšeye taba ya kiletšo ya motsoko. Tona ya Ditšhelete yena o šetše a llile ka taba ya letseno la motšhelo la go gagabela go dibilione tša diranta tšeo di lahlegago ka lebaka la kiletšo ya bjala le motsoko. Le ge badiriši ba motsoko ba kgokgonwa, go bonala nke go feta bohle, ngongorego le lešata le legolo le kwagala go tšwa go barekiši ba ditšweletša tša motsoko.

Maemo a mmušo ke gore motsoko le ditšweletšwa tša wona ga se dilo tšeo go ka thwego ke ‘dinyakwa’ tša bophelo… dilo tšeo batho ba ka se kgonego go phela ntle le tšona. Go fola goba go kgoga motsoko ke mohlala o mokaone wa bophelo bjo bobe ka gore motsoko o hlola esego go thibela malwetši. Motsoko o bonwa bjalo ka sedirišwa sa kotsi seo se hlolago malwetši ao a gagarago mašabašaba ngwaga ka ngwaga. Mo nakong ya Covid-19, tlwaelo ya go šielana sekarete goba setompi sa motsoko e na le bokgoni bja go phatlalatša twatši ka lebaka la mare ao a šalelago mo molomo o khupago gona ge motho a fola. Motsoko o senya legano, mogolo, maswafo le ditho tše dingwe gomme go tlogela motho a le maemong ao a ka fetelwago ke malwetši a go hema gabonolo. Gape motsoko o tswalanywa le bolwetši bja mafahla (TB) le go gohlola. Mo nakong ye ya marega, ge motho wa go diriša motsoko a gohlola, ga o kgone go tseba gore na o dirišwa ke mpshikela goba ke ditlamorago tša motsoko goba o tsenwe ke twatši ya Covid-19 na. Ka go lemoga mathata a ka moka, mmušo o tšere sephetho sa gore le mo go kgato ya bo4 ya dikiletšo, motsoko o sa ileditšwe.

Barekiši ba motsoko ba tsošitše lešata le legologolo ka taba ya kiletšo ya thekišo ya motsoko gomme ba tšhošetša mmušo ka go o iša kgorong ya tsheko go o gapeletša go fega kiletšo. Barekiši ba motsoko ba ikemišeditše go phetla mmušo letsogo le go o gapeletša go dumelela go rekišwa ga motsoko ka kgang. Sello se segolo sa barekiši ba ke gore, ka go iletša thekišo ya semmušo ya motsoko, mmušo o buletše bagaditšong ba bona ba go rekiša ka tsela yeo e sego ya semolao go huma le dinala. Ba re ka go tswalela mabati a ka pele a dikgwebo tša bona, mmušo o buletše ba go rekiša motsoko go tšwa ka mabating a ka morago. Barekiši ba ba phegelela gore mmušo o swanetše go tšweletša bohlatse bja gore ka kgonthe motsoko o oketša phatlalalo ya Covid-19. Mmušo o tšweletše bohlatse? Mmušo?

Bao ba thekgago magato a mmušo a go iletša go rekišwa ga motsoko ba re kahleng bakgalabje! Mo godimo ga lepokisana le lengwe la disekarete go ngwadilwe mantšu a: ‘Go fola / kgoga motsoko ke selo se segolo seo se hlolago tlhaselo ya pelo, distroke le malwetši a megala ya madi’. Godimo ga le lengwe lepokisana go ngwadilwe mantšu a: ‘Balwetši ba bangwe le ba bangwe ba 9 godimo ga ba 10 bao ba swerwego ke kankere ya maswafo, ke bakgogi. Gape go fola go hlola kankere ya dipounama, ya legano, kgokgokgo, mogolo wa dijo le sebudula. Go tlogela go kgoga go fokotša kotsi ya go swarwa ke kankere’. A ke mantšu ao a ngwadilwego godimo ga mapokisana a disekarete! Bjalo ge barekiši ba motsoko ba re mmušo o laetše bohlatse bja gore motsoko o ka hlola phatlalalo ya Covid-19, gabotse ba bolela eng? Ke mang a lekang go tlaetša mang gona fa?

Ka gona, sello sa barekiši ba ga se kgahlego ya bophelo bjo bokaone bja badiriši ba motsoko eupša tšhelete dipotleng tša bona. Sello sa bona ga se sa go kwela setšhaba bohloko go twatši ya Covid-19 eupša go dira poelo ka sedirišwa seo go nago le bohlatse bjo bo sa tekatekego bja gore ke mpholo wo o bolayago! A re kahleng bakgalabje – re tlogele mmušo o gate diporiki godimo ga thekišo ya ditšweletšwa tša motsoko. Diporiki!